Termin „Tragedia Górnośląska” w kontekście 1945 r. określa akty terroru i represje wobec ludności cywilnej, które rozpoczęły się na Górnym Śląsku wraz z wkroczeniem Armii Czerwonej. Pojawienie się tej nazwy, początkowo także w formie „Tragedia Śląska", wiąże się z przemianami ustrojowymi w Polsce, które nastąpiły po upadku systemu komunistycznego w 1989 r. Likwidacja cenzury pozwoliła na publiczne przywracanie pamięci o dramacie Górnoślązaków, do tej pory kultywowanej w domach rodzinnych, stając się jednocześnie elementem tożsamości regionalnej. Terminologia ukuta spontanicznie w publicystyce weszła na stałe do narracji o historii regionu, choć nie brakło kontrowersji w sposobie jej opisywania. „Tragedią Górnośląską” 1945 r. początkowo nazywano wywózkę górników do pracy przymusowej w Związku Sowieckim. Stopniowo jednak definicja ta uległa rozszerzeniu, obejmując nie tylko internowanie i aresztowanie przez NKWD oraz deportacje na wschód do łagrów i batalionów roboczych ok. 48 tys. ludzi, ale też zbrodnie Czerwonoarmistów popełnione na cywilach na miejscu, takie jak grabieże, gwałty i masowe morderstwa czy zniszczenie miast i wsi. Trzecią składową pojęcia są represje jakie spadły na Górnoślązaków ze strony nowych komunistycznych władz Polski, które dzięki wsparciu Sowietów przejęły władzę w regionie.

Wystawa, przygotowana z okazji 80. rocznicy wydarzeń, prezentuje najnowszy stan badań nad „Tragedią Górnośląską 1945", definiując samo pojęcie oraz uwzględniając najnowsze dane statystyczne. Porządkuje fakty w oparciu o podział tematu na trzy kategorie: zbrodnie Armii Czerwonej na cywilnych mieszkańcach Górnego Śląska, aresztowania, internowania i deportacje Górnoślązaków do pracy przymusowej na terenie Związku Sowieckiego oraz budowa aparatu represji oraz same represje na mieszkańcach regionu ze strony nowych polskich komunistycznych władz. W podsumowaniu wystawy „Tragedia Górnośląska" ukazana została w szerszej perspektywie innych regionów kraju, „wyzwalanych" w 1945 r. przez Sowietów.

Scenariusz wystawy: Aleksandra Korol-Chudy
Koncepcja graficzna serii: Aleksandra Kaiper-Miszułowicz
Projekt graficzny i skład: Aleksandra Korol-Chudy
Recenzja: dr Sebastian Rosenbaum, Krzysztof Drażba
Redakcja i korekta: Monika Rosenbaum
Fotografie i dokumenty ze zbiorów: Biblioteki Śląskiej w Katowicach, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku, Archiwum Państwowego w Opolu, Archiwum Państwowego w Katowicach, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Muzeum Historii Katowic, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Muzeum Miejskiego w Zabrzu, Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Muzeum Miasta Jaworzna, Muzeum w Tarnowskich Górach, Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, Schronu w Miechowicach, Centrum Dokumentacji Deportacji Górnoślązaków do ZSRR w 1945 r. w Radzionkowie oraz Klaudii Gajos z domu Dziambor, Łukasza Tudzierza i Krzysztofa Łojki