Instytut Pamięci Narodowej 80. rocznica rozbicia aresztu PUBP w Pabianicach – 10 czerwca 2025 - Lekcje i warsztaty

We wtorek 10 czerwca 2025 r. okrągła rocznica akcji odbicia żołneirzy AK przetrzymywanych w pabianickim areszcie PUBP stanie się okazją do spotkania, na które zapraszają Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Łodzi oraz Muzeum Miasta Pabianic. Wydarzenie rozpocznie o godz. 11.00 w sali kominkowej na Zamku (Stary Rynek 1) prezentacja wystawy „1945: walka NIE skończona. Region łódzki”. Jej założenia przedstawi autorka, Marzena Kumosińska, pracownik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN. Następnie Adam Arkszyński, syn gen. Alekandra Arkuszyńskiego „Maja”, przedstawi wznowienie książki Przeciw dwóm wrogom – rozszerzonego wydania wspomnień ojca. Spotkanie zamknie prelekcja dr. Tomasza Toborka, naczelnika Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Łodzi, na temat żołnierzy 25 Pułku Piechoty AK w realiach 1945 r.

Od 10 do 30 czerwca 2025 r. na placu przed kościołem Św. Mateusza i Św. Wawrzyńca w Pabianicach (Stary Rynek 22) prezentowana będzie rozwijająca temat zbrojnego podziemia antykomunistycznego plenerowa wersja wystawy elementarnej „Żołnierze Wyklęci. Podziemie niepodległościowe 1944–1963”. W lipcu ekspozycję będzie można obejrzeć na Placu Katedralnym im. Jana Pawła Ii w Łodzi.

Akcja rozbicie aresztu PUBP w Pabianicach była brawurowym działaniem przeprowadzonym bez jednego wystrzału 10 czerwca 1945 r. na rozkaz mjr. Adama Trybusa „Gaja”, szefa Inspektoratu Łódzkiego Armii Krajowej. W ciągu 15 minut pięcioosobowa grupa uderzeniowa dowodzącego akcją por. Włodzimierza Szustera „Gajdy” oraz dwudziestoosobowa grupa osłonowa por. Aleksandra Arkuszyńskiego „Maja” uwolniły 10 osób, w większości żołnierzy Armii Krajowej, w tym poddawanych brutalnym przesłuchaniom chor. Walentego Zorę „Jana”, komendanta Obwodu Pabianice AK oraz sierż. Kazimierza Kusiaka „Wojnowicza”, szefa oddziału dywersyjnego Obwodu Łask.

Plan akcji przygotowali Kazimierz Nowicki „Korczak” (od 6 listopada 1944 r. komendant pabianickich Szarych Szeregów, kierownik siatki informacyjno-wywiadowczej AK w Pabianicach, na rozkaz mjr. Trybusa zatrudnił się w marcu 1945 r. w PUBP w Pabianicach), Jan Nowak „Cis” (b. zastępca komendanta Obwodu Łask AK) oraz Włodzimierz Szuster „Gajda” (dowódca stacjonującego w Łodzi oddziału ochronno-bojowego Inspektoratu Łódzkiego). Aleksander Arkuszyński „Maj”, dowódca partyznackiego oddziału „Zryw” stacjonującego w lasach pod Dłutowem, realizował ze swą grupą zadania osłonowe.

Akcja w Pabianicach jest w regionie jednym z najbardziej spektakularnych przykładów oporu lokalnej społeczności przed bezprawiem instalującej się przy pomocy obcych wojsk „ludowej” władzy.