Instytut Pamięci Narodowej Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju

Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju

17 stycznia 1945 r. więźniowie Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady Auschwitz rozpoczęli marsz, który został nazwany „Marszem Śmierci”. Jedna z jego tras prowadziła z KL Auschwitz do Gliwic. Według szacunków do pospiesznej ewakuacji w obliczu zbliżającego się frontu Niemcy zmusili 56 tysięcy więźniów KL Auschwitz oraz jego podobozów. Osiemdziesiąt lat po tym wydarzeniu trasę marszu pokona ok. 200 uczniów chorzowskich, oświęcimskich, lędzińskich, bieruńskich, tyskich, mikołowskich i przyszowickich szkół w ramach projektu VI Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju. Inauguracja miała miejsce 17 stycznia 2025 r. pod tablicą upamiętniającą zbiorową mogiłę ostatnich ofiar KL Auschwitz. Po inauguracyjnych wystąpieniach delegacje ruszyły pod ścianę śmierci na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz, by oddać hołd pomordowanym, a młodzież rozpoczęła bieg, łącząc pobranym światłem pokoju miejsca pamięci Marszu Śmierci, w Bieruniu, Tychach, Mikołowie, Borowej Wsi, Przyszowicach oraz Gliwicach.

W uroczystościach inauguracyjnych wzięli udział: wicestarosta bieruńsko – lędziński Zofia Dudek, wiceprezydent Urzędu Miasta w Oświęcimiu Krzysztof Kania, zastępca burmistrza Mikołowa Aneta Esnekier, przedstawicie władz miasta w Chorzowie Adam Lapski, przedstawiciel rodzin oświęcimskich z Komitetu 14 czerwca Urszula Kowalska, dyrektor Zespołu Szkół Technicznych nr 2 w Chorzowie Harald Kajzer oraz naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach Ryszard Mozgol.

Na gliwickim cmentarzu komunalnym, przy ulicy Kozielskiej, około godziny 18.00 rozpoczną się uroczystości kończące bieg. Projekt o charakterze edukacyjno – sportowym po raz szósty organizowany jest przez Zespół Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko z Chorzowa i Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

Tegoroczna edycja odbywa się pod honorowym patronatem Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Andrzeja Dudy. W komitecie honorowym Biegu Pamięci ze Światłem Pokoju zasiedli: Wojewoda Śląski, Marszałek Województwa Śląskiego, Komendant Wojewódzki Polski w Katowicach, włodarze Chorzowa, Oświęcimia, Bierunia, powiatu bieruńsko – lędzińskiego, Tych, Mikołowa, Gierałtowic oraz Międzynarodowe Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście.

Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju to nieszablonowa lekcja historii opowiadająca o historii wyzwolenia KL Auschwitz, o Polakach ratujących Żydów na trasie marszu - Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, w końcu o Tragedii Górnośląskiej, powiązanej losami ocalałych, ukrywających się w Przyszowicach uciekinierów z Marszu Śmierci oraz o wkroczeniu Armii Czerwonej do Gliwic. Ten potężny zastrzyk historii i patriotyzmu jest świetną okazją do łamania barier międzypokoleniowych i do budowania świadomości historycznej wśród młodzieży szkolnej i lokalnej społeczności.

Biegowi Pamięci ze Światłem Pokoju towarzyszy konferencja popularnonaukowa, która odbędzie się 31 stycznia 2025 r. w auli im. bł. ks. Jana Machy w Zespole Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko w Chorzowie. Gościem honorowym będzie Zdzisława Włodarczyk, świadek historii, więzień oświęcimski, która ze swoją relacją zwróci się do zebranych gości. Projekt został wzbogacony również o szereg ciekawych wykładów i spotkań o tematyce obozowej, zorganizowany przez miasto Mikołów, które trwać będą od 10 do 23 stycznia 2025 r.

W projekt zaangażowano kilkanaście szkół podstawowych i ponadpodstawowych z Chorzowa.  Lędzin, Bierunia, Tychów, Mikołowa i Gliwic oraz kilkanaście instytucji pożytku publicznego. Koordynatorem wydarzenia jest Adama Lichota, nauczyciel Zespołu Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko z Chorzowa.

Marsz śmierci – w ten sposób określa się zorganizowaną przez Niemców masową ewakuację więźniów i jeńców z niemieckich obozów koncentracyjnych zlokalizowanych w Europie Wschodniej i Środkowej do obozów w głębi III Rzeszy. Tam więźniowie mieli nadal służyć jako darmowa siła robocza na potrzeby niemieckiego przemysłu zbrojeniowego.

Zbliżanie się frontów alianckich, a przede wszystkim wojsk sowieckich w 1944 i 1945 r. spowodowało, że władze SS, które nadzorowały funkcjonowanie obozów koncentracyjnych, zdecydowały się na deportację więźniów na masową skalę do innych obozów koncentracyjnych znajdujących się na terenie III Rzeszy. Najczęściej ewakuacja odbywała się pieszo, ale były takie przypadki, gdzie część więźniów transportowano koleją. Tak było np. w obozie koncentracyjnym dla kobiet w Ravensbruck, gdzie część więźniarek została wywieziona bydlęcymi wagonami, a część zmuszono do pieszego wymarszu z obozu.

Niemcy zmuszali więźniów i jeńców, często skrajnie wycieńczonych z głodu, chorób i nadmiernej pracy, do pieszego, wielokilometrowego marszu, często bez jedzenia i odpowiedniego odzienia, które zapewniałoby ochronę przed mrozem. Warto zauważyć, że większość marszów odbywała się zimą na przełomie 1944 i 1945 r., w śniegu i wielostopniowym mrozie. Każdego dnia marszu więźniowie mieli do pokonania odcinki długości 20-30 kilometrów, a noclegi odbywały się najczęściej pod gołym niebem. Każde odstępstwo od kolumny traktowane było jako próba ucieczki albo wskazywało, że więzień nie jest w stanie iść dalej – w takich przypadkach esesmani dokonywali rozstrzelania. Jak widać pędzenie jeńców było zaplanowane i prowadzone przez Niemców w taki sposób, aby spowodować wśród nich jak najwyższą śmiertelność. Pierwsze marsze śmierci na polskich ziemiach miały miejsce w 1944 r. i były ewakuacją z obozu w Majdanku.

W połowie stycznia 1945 r. władze SS nadzorujące KL Auschwitz wydały rozkaz ostatecznej ewakuacji więźniów i likwidacji obozu. Od 17 do 21 stycznia 1945 r. w pieszych kolumnach ewakuacyjnych konwojowanych przez uzbrojonych esesmanów z KL Auschwitz i jego podobozów wyprowadzono około 56 tysięcy więźniów. Najdłuższą drogę mieli do pokonania więźniowi z podobozu Auschwitz w Jaworznie. 3200 osób przeszło do KL Gross-Rosen na Dolnym Śląsku – to około 250 kilometrów.