Tragedia Górnośląska
Operacja zimowa Armii Czerwonej, rozpoczęta w ramach ofensywy przeciwko wojskom niemieckim, której celem było zdobycie Berlina, ruszyła z linii Wisły 12 stycznia 1945 r. Już 19 stycznia Sowieci zajęli pierwsze górnośląskie miasto – Lubliniec, a w dniach 24-28 stycznia opanowali okręg przemysłowy. Trochę dłużej zajęło im zdobycie części południowej i zachodniej regionu, gdzie walki trwały do maja 1945 r. Wydarzenia, które stały się udziałem Górnoślązaków po „wyzwoleniu” przez Armię Czerwoną, na które złożyły się zbrodnie sowieckie na ludności cywilnej takie jak mordy, gwałty, przemoc i grabieże, aresztowania i internowanie, a następnie deportacje na przymusowe roboty do ZSRS ponad 43 tys. osób, a także represje i zbrodnie popełniane przez komunistyczne polskie władze zyskały miano „Tragedii Górnośląskiej”.
Zapraszamy do zapoznania się z materiałami edukacyjnymi i naukowymi, opracowanymi przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Na wirtualną paczkę edukacyjną "Tragedia Górnośląska" składają się dostępne cyfrowo online materiały dydaktyczne przygotowane przez edukatorów Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej oraz artykuły, książki i podcasty naukowców z Oddziałowego Biura Badań Historycznych.
E-booki:
- Kornelia Banaś, Sebastian Rosenbaum, Z przeklętego raju. Zapiski Górnoślązaków deportowanych w 1945 r. do ZSRS, Katowice 2009
- Adam Dziurok, Obóz Pracy w Świętochłowicach w 1945 roku. Dokumenty. Wybór, wstęp i opracowanie. Wydanie drugie, rozszerzone, Katowice 2014
- Sebastian Rosenbaum, Bogusław Tracz, Obozy pracy przymusowej Gliwickiego Zjednoczenia Przemysłu Węglowego 1945-1949, Katowice 2009
Teki i materiały edukacyjne:
- Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 roku, Katowice 2020, wyd. II (dostępna jest również wersja drukowana)
- Tragedia w cieniu „wyzwolenia” Górny Śląsk w 1945 roku, Katowice 2015
- Obozowe dzieje Świętochłowic Eintrachthűtte – Zgoda, pod red. Adama Dziuroka, Katowice-Świętochłowice 2002 - fragment: wstęp oraz aneks zawierający wykaz zmarłych
Wystawy:
Infografiki:
„PodCzas – Podcast IPN Katowice“:
- Internirung. Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 r., 5 lutego 2025
- Tragedia Górnośląska - między historiografią a kulturą pamięci
- Gehenna „wyzwolenia”. Gwałty Armii Czerwonej na Górnym Śląsku w 1945 r.
- Wokół Tragedii Górnośląskiej 1945 roku
- Ksiądz Jan Frenzel – ofiara Tragedii Górnośląskiej
- Masakra w Miechowicach w styczniu 1945 r.
- Między Hindenburgiem a Zabrzem. Górnośląskie miasto w roku przełomu
- Górnoślązacy w piekle Kara Kum. Deportacje i śmierć w obozie nr 516 w Krasnowodzku
Multimedia:
Artykuły:
- Bogusław Tracz, Gehenna „wyzwolenia”. Zbrodnie sowieckie na Górnym Śląsku w 1945 roku [w:] Biuletyn IPN nr 5/2022
- Dariusz Węgrzyn, Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 roku [w:] Biuletyn IPN nr 5/2022
- Dariusz Węgrzyn, Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 roku, 2024
- Jarosław Neja, Społeczne następstwa wywózek Górnoślązaków do ZSRS w 1945 r.
- Bogusław Tracz, Gwałty, których skali i sadyzmu nie można sobie wyobrazić”. Gehenna górnośląskich kobiet w 1945 r., 2021
- Adam Dziurok, „Tragedia Górnośląska” – pamięć historii i historia pamięci
- Krzysztof Pawluczuk, Polowanie na mieszkańców. Sowieckie zbrodnie w Miechowicach, 2025
Filmy:
Instytut Pamięci Narodowej